FONOHOLIZM – CZY MOJE DZIECKO JEST UZALEŻNIONE?

Uzależnienie do niedawna kojarzyło się przede wszystkim z zażywaniem substancji psychoaktywnych. W obecnym czasie coraz częściej mamy do czynienia z uzależnieniami behawioralnymi, zwanymi także czynnościowymi. Uzależnienie behawioralne polega na kompulsywnym wykonywaniu określonej czynności w celu osiągnięcia pożądanego stanu emocjonalnego (przyjemności, ulgi, euforii, zredukowania wewnętrznego napięcia, złego samopoczucia). Do uzależnień behawioralnych można zaliczyć praktycznie wszystko – uzależnienie od zakupów, jedzenia, hazardu, telefonu komórkowego, komputera, środków masowego przekazu i innych. Poniższy artykuł traktuje o fonoholizmie – czyli o zaburzeniu behawioralnym w postaci nałogowego używania telefonu komórkowego.

Kiedy istnieje problem?

Współcześnie telefon komórkowy jest nieodłącznym narzędziem, które towarzyszy człowiekowi w jego codziennym funkcjonowaniu. Niewątpliwie istnieje szereg korzyści płynących z posiadania oraz korzystania z  telefonu komórkowego, które z pewnością każdy potrafi wymienić. Warto jednak pamiętać o możliwych zagrożeniach wynikających z  nieodpowiedniego korzystania z telefonu komórkowego, w szczególności przez dzieci i  młodzież. Zjawisko uzależnienia od telefonu nie występuje w żadnej z międzynarodowych klasyfikacji zaburzeń psychicznych, co przekłada się na brak jasno zdefiniowanych kryteriów diagnostycznych. Pomimo tego w powszechnym obiegu stosuje się powyższy termin, a co piąty uczeń uważa się za osobę uzależnioną od telefonu. W celu weryfikacji takiego rozpoznania warto przyjrzeć się trzem obszarom zachowań, które należy zaobserwować, by zdiagnozować problem. Są to określone zachowania użytkowników, odczucia psychiczne towarzyszące (nie)używaniu telefonu oraz negatywne skutki z tym związane.

Osoba, która nadużywa telefonu komórkowego:

  • Nie rozstaje się z telefonem, bierze go zawsze i wszędzie ze sobą (do toalety, na dwór, z psem na spacer, na spotkanie z przyjaciółmi);

  • Czeka, aż ktoś do niej napisze, zadzwoni, skomentuje wpis. Szybko odpisuje na otrzymane wiadomości i komentuje wpisy innych osób;

  • Stara się mieć telefon zawsze w zasięgu ręki;

  • Bardzo często używa telefonu w ciągu dnia, robi selfie, jest bardzo aktywna na różnych portalach społecznościowych;

  • W towarzystwie uchodzi za osobę, która zawsze ma ze sobą telefon;

  • Kładzie się z telefonem do łóżka, korzysta z niego zanim zaśnie i zaraz po przebudzeniu. Sprawdza wiadomości, e-mail, informacje, przegląda portale społecznościowe. Zdarza się, że budzi się w nocy i używa telefonu;

  • Nie wyobraża sobie życia bez telefonu. Zawsze wraca do domu, gdy zapomni go ze sobą wziąć;

  • Odczuwa niepokój i rozdrażnienie, kiedy nie może korzystać z telefonu komórkowego, np. gdy ma rozładowaną baterię, nie ma zasięgu, ktoś nie pozwala z  niego korzystać;

  • Korzysta z telefonu komórkowego w miejscach i sytuacjach, w których nie powinno się tego robić (np. podczas przechodzenia przez jezdnię, prowadzenia samochodu);

  • Realizuje inne czynności z telefonem w ręku (np. podczas spożywania posiłków, mycia zębów)

  • Nałogowo sięga po telefon, ciągle go odblokowuje, sprawdza, często nie wiedząc, czemu to robi.

Negatywne skutki nadużywanie telefonu komórkowego

Korzystanie z telefonu komórkowego w sposób nałogowy może prowadzić do negatywnych konsekwencji w każdym z obszarów rozwoju człowieka, tj. fizjologicznym, psychologicznym oraz społecznym.

Fizjologiczne konsekwencje nałogowego korzystania z telefonu komórkowego:

  • bóle głowy, klatki piersiowej, nadgarstka (tzw. zespół cieśni nadgarstka),

  • zmiany w kręgosłupie,

  • bóle ramion, przedramion, dłoni,

na skutek przewlekłego przeciążenia układu mięśniowo-stawowego oraz niskiej ogólnej aktywności ruchowej,

  • kłopoty ze wzrokiem,

  • problemy żołądkowe,

  • zawroty głowy,

  • zespół przewlekłego zmęczenia.

Psychologiczne konsekwencje nałogowego korzystania z telefonu komórkowego:

  • niska samoocena,

  • poczucie braku wpływu na otaczający świat,

  • poczucie samotności,

  • nadmierne rozproszenie i dekoncentracja,

  • przeciążenie informacyjne,

  • poczucie zagrożenia, stany lękowe charakterystyczne dla stanu odstawienia, np. niepokój, obniżenie nastroju.

Społeczne konsekwencje nałogowego korzystania z telefonu komórkowego:

  • zaniedbywanie obowiązków bądź dotychczasowych zainteresowań,

  • ograniczenie kontaktów społecznych oraz brak umiejętności nawiązywania relacji interpersonalnych,

  • zanik więzi rodzinnych,

  • nieumiejętność właściwego gospodarowania własnym czasem wolnym.

Pomimo tego, że termin „fonohlizm” nie istnieje jako zaburzenie w  oficjalnych klasyfikacjach chorób (ICD, DSM), trudno powiedzieć, że problem realnie nie istnieje. Warto podkreślić, że jeśli dzieci i młodzież nadużywają telefonów komórkowych, to jest to skutkiem konkretnych czynników. Pamiętajmy o tym, że to nie media cyfrowe są złe. Oceniać jako dobre albo złe możemy nasze nawyki w zakresie ich używania. Ocenie podlegać mogą także nasze cyfrowe kompetencje, które mogą być niskie bądź wysokie. Właściwe bądź niewłaściwe mogą być intencje, w jakich wykorzystujemy nowe technologie. I jeszcze jedna kwestia – zdawać by się mogła najważniejsza – to nie sam telefon komórkowy nas uzależnia, ale to, co on nam oferuje i jak na to reagujemy.

Bibliografia:

  • Ogińska-Bulik, N. (2014). Uzależnienia behawioralne – czym są i skąd się biorą? Świat problemów, 2 (263).

  • Lelonek-Kuleta, B. (2013). Uzależnienie od czynności – zdefiniowanie pojęcia, specyfika problemu oraz kierunki diagnozy. Pobrano z:  https://www.narkomania.org.pl/czytelnia/uzaleznienie-od-czynnosci-zdefiniowanie-pojecia-specyfika-problemu-oraz-kierunki-diagnozy/ Dnia (2019, 10, 12).

  • Dębski, M. (2019). Fonoholizm – nadużywanie smartfonów przez dzieci. Najważniejsze symptomy. pobrano z:  https://portal.librus.pl/szkola/artykuly/fonoholizm-naduzywanie-smartfonow-przez-dzieci-najwazniejsze-symptomy Dnia (2019, 10, 12).

  • Dębski, M. (2017). Nałogowe korzystanie z telefonów komórkowych. Szczegółowa charakterystyka zjawiska fonoholizmu w Polsce. Raport z badań – skrót. Gdynia: Fundacja Dbam o Mój Z@sięg.

  • Barabas, M. (2018). Fonoholizm zagrożeniem dla rozwoju dzieci i młodzieży. Edukacja – Technika – Informatyka, 2, (24), 92-97.

  • Belcer, A., Wojnarowska, A. (2014). Fonoholizm – nowe uzależnienie młodzieży. W: B. Skwarek, E. Wulbach, I. Lewicka (red.), Patologie i uzależnienia (wybrane problemy teorii i prakytyki) (s. 39-48). Warszawa: Studio Poligraficzne Edytorka.

 

 

 

Opracowała

Aleksandra Kustra