Nastolatek z depresją i obniżonym nastrojem.

,, odpuszczam

nie mam siły

nie mogę na siebie spojrzeć

więc odpuszczam

znikam

niczym mgła rano

znikam…”

Ola, 13 lat

Nie bez powodu rozpoczynam ten artykuł fragmentem wiersza autorstwa jednej z podopiecznych poradni. Choć pracuję z młodzieżą już wiele lat, zawsze poruszają mnie problemy tak młodych osób, często zdumiewa mnie ich dojrzałość, smuci odbierający im radość pesymistyczny obraz świata. W naszej poradnianej praktyce coraz częściej mamy do czynienia z młodymi ludzmi cierpiącymi z powodu stanów depresyjnych. Zdarza się, że ich obniżony nastrój utrzymuje się od dłuższego czasu, a trudności emocjonalne i adaptacyjne nasilają się do tego stopnia, że nastolatek przestaje radzić sobie z nauką, nawiązywaniem relacji , funkcjonowaniem w środowisku rodzinnym i szkolnym. Dorośli często bagatelizują nastroje dorastających dzieci, tłumacząc ich problemy burzliwymi zmianami okresu dojrzewania, zakładając, że z czasem ,, samo dziecku przejdzie”, bo przecież, jakie ono może mieć powody do smutku czy rozpaczy… Niestety, najczęściej ,, samo’’ nie przechodzi ,a młody człowiek wymaga leczenia i terapii.

Rozpoznania depresji dokonuje lekarz psychiatra. W poradni psycholodzy stawiają wstępną diagnozę psychologiczną, opierając się na wywiadzie z rodzicami, rozmowie z dzieckiem, analizie przeprowadzonych badań psychologicznych. Oceniając stan psychiczny nastolatka zwracamy uwagę na te jego zachowania, które mogą wskazywać na obecność zaburzeń depresyjnych. Objawy depresji u młodych osób nie różnią się znacząco od tych obserwowanych u dorosłych, wywołują podobne trudności w codziennym funkcjonowaniu i znacząco ograniczają możliwości adaptacyjne nastolatka. Do objawów tych zaliczamy miedzy innymi:

  • codziennie odczuwane uczucie przygnębienia lub rozdrażnienia,

  • wyraźne zmniejszenie aktywności, utrata zainteresowań, utrata odczuwania przyjemności z dawniej ulubionych zajęć,

  • znaczący brak apetytu lub nadmierny apetyt, utrata wagi lub jej znaczny wzrost,

  • bezsenność lub nadmierna senność,

  • pobudzenie lub spowolnienie psychoruchowe,

  • ciągłe zmęczenie, brak energii,

  • poczucie beznadziei, nieadekwatne poczucie winy lub krzywdy,

  • niską samoocenę,

  • problemy z kojarzeniem, myśleniem, koncentracją,

  • dolegliwości somatyczne- bóle głowy, mięśni, żołądka, nerwobóle,

  • powracające myśli o śmierci i samobójstwie, okaleczanie się.

Powyższa lista wskazuje na podstawowe obszary aktywności młodego człowieka i oczywiście nie uwzględnia indywidualnych, charakterystycznych dla danej osoby symptomów. Zawsze jednak powinno się zwracać uwagę na istotne zmiany w dotychczasowym funkcjonowaniu nastolatka, które mogą sugerować, że potrzebuje on pomocy. W szkole takim sygnałem może być pogorszenie się wyników w nauce, zmiana w zachowaniu – najczęściej izolowanie się, unikanie kontaktów rówieśniczych, opuszczanie lekcji, spadek aktywności poznawczej. Doświadczane wówczas przez ucznia porażki edukacyjne dodatkowo obniżają jego samoocenę, potęgują poczucie niewydolności i braku kompetencji. Uczeń z depresją często nie dociera do szkoły, zaczyna się spóźniać, zwłaszcza na pierwsze lekcje. Jest to dosyć charakterystyczny sygnał związany z obniżonym nastrojem, wynikający z zaburzenia snu, braku energii, męczliwości. Unikanie lekcji jest też sposobem na ograniczenie kontaktów z rówieśnikami, które dla osoby depresyjnej stają się zbyt obciążające.

Z terapeutycznych doświadczeń pracowników poradni wynika, iż młode osoby- głównie dziewczęta- częściej niż w poprzednich latach- przejawiają zachowania autodestrukcyjne, zwłaszcza samouszkadzanie się. Jest to zjawisko charakterystyczne dla depresji w okresie adolescencji, kiedy właśnie impulsywność, słaba kontrola emocji i drażliwość skłania do podejmowania prób samobójczych, okaleczania się, podejmowania ryzykownych działań. Wśród osób objętych psychologiczna pomocą w poradni są zarówno te ze zdiagnozowaną depresją, jak i takie, u których stwierdzono zaburzenia nastroju o charakterze dystymii. Objawia się ona mniejszym nasileniem obniżonego nastroju, ale trwającym od dłuższego czasu. Zdarza się, że nastolatek uskarża się na tego typu objawy nawet przez parę lat i dopiero wówczas, kiedy zupełnie nie radzi sobie w codziennym funkcjonowaniu, szuka pomocy u specjalistów.

Rodzice dzieci cierpiących na zaburzenia depresyjne pytają zazwyczaj o to, jakie są przyczyny tej choroby, zwłaszcza wtedy, kiedy w historii dziecka i rodziny nie można znaleźć żadnych traumatycznych przeżyć uzasadniających zaburzenie. Należy pamiętać, że wystąpienie u dziecka emocjonalnych problemów związane jest nie tylko z konkretnymi traumatycznymi wydarzeniami i stresującymi sytuacjami, ale także z typem i funkcjonowaniem układu nerwowego, czynnikami genetycznymi, warunkami wychowawczymi. Wywiad przeprowadzany z rodzicami i z dzieckiem oraz konsultacja z lekarzem pozwala terapeucie określić prawdopodobną etiologię zaburzenia. W przypadku depresji u dzieci i adolescentów skuteczne są oddziaływania psychoterapeutyczne –indywidualne bądź grupowe. Jeżeli mamy do czynienia z nasilonymi objawami depresji, niezbędne jest włączenie farmakoterapii. Jest to kolejny temat wywołujący obawy i opór rodziców. Jako psycholog pracujący z nastolatkiem często muszę ich przekonywać o konieczności podjęcia leczenia psychiatrycznego oraz stosowania zaleconych przez specjalistę leków, które odpowiednio dobrane, nie będą miały niepożądanego działania, przeciwnie- zwiększą skuteczność terapii.

W Miejskiej Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Krośnie dzieci i młodzież z obniżonym nastrojem i depresją może otrzymać pomoc w formie terapii psychologicznej i psychoterapii. Prowadzimy także porady i konsultacje dla uczniów, ich rodzin i wychowawców. Leczący się uczniowie z nasilonymi zaburzeniami depresyjnymi mogą ubiegać się o wydanie stosownych opinii bądź orzeczeń, określających odpowiednie dla nich warunki edukacyjne.

Przez ostatnie parę miesięcy media nagłaśniały temat niedostatecznej opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży. Niestety, w naszym regionie, podobnie jak w całym kraju, dostęp do lekarzy psychiatrów dziecięcych, psychoterapeutów, ośrodków specjalistycznych jest ograniczony. Tym bardziej, jako dorośli- rodzice, wychowawcy, nauczyciele- musimy nauczyć się wspierania dzieci, dostrzegania ich problemów, budowania zaufania i otwartości w relacjach z nimi. Nie bagatelizujmy wysyłanych przez nastolatków sygnałów, wskazujących na obniżenie nastroju. Nie udzielajmy rad w stylu:,, ogarnij się ‘’, czy ,,weź się w garść’’. Depresja jest chorobą i trzeba ją leczyć. Im prędzej podejmiemy stosowną terapię, tym skuteczniejsze będzie jej oddziaływanie.

Bibliografia

Hammen C. Depresja, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006.

Radziwiłłowicz W. Depresja u dzieci i młodzieży, Impuls Oficyna Wydawnicza 2010

Opracowanie

Urszula Ostafil

Psycholog MPP-P w Krośnie