Wsparcie dziecka z ADHD

ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neurorozwojowym, którego pierwsze objawy pojawiają się w dzieciństwie i mogą wpływać na funkcjonowanie dziecka w domu, przedszkolu, szkole oraz relacjach społecznych. ADHD nie jest skutkiem niewłaściwego wychowania, braku motywacji ani złej woli dziecka. Wynika z odmiennego funkcjonowania układu nerwowego i wymaga odpowiedniego wsparcia ze strony rodziny, szkoły oraz specjalistów.

 

Czym charakteryzuje się ADHD?

Objawy ADHD dzieli się na trzy główne grupy: zaburzenia koncentracji uwagi, nadmierną aktywność ruchową oraz impulsywność.

 

Zaburzenia koncentracji uwagi

Dziecko może:

• mieć trudności z utrzymaniem uwagi podczas wykonywania zadań,
• łatwo rozpraszać się bodźcami z otoczenia,
• unikać zadań wymagających wysiłku
• zapominać o codziennych obowiązkach,
• gubić potrzebne przedmioty,
• mieć trudności z organizacją pracy,
• nie kończyć rozpoczętych zdań oraz czynności.

 

Nadmierna aktywność ruchowa

Objawia się między innymi:

• wierceniem się,
• wstawaniem w sytuacjach wymagających siedzenia,
• nadmierym bieganiem, wspinaniem się,
• trudnością z pozostaniem w jednym miejscu,
• potrzebą ciągłego ruchu,
• trudnością z cichą zabawą,
• nadmierną gadatliwością.

 

Impulsywność

Dzieci z ADHD często:

• odpowiadają przed zakończeniem pytania,
• przerywają rozmowy,
• mają trudności z czekaniem na swoją kolej,
• podejmują decyzje bez zastanowienia się nad konsekwencjami.

 

Dzieci i nastolatkowie z ADHD:

• choć mają problem z koncentracją, potrafią wejść w stan „hiperfokusu” – niezwykle głębokiego skupienia na czynnościach, które je pasjonują, ignorując otoczenie,
• często są nieszablonowe, twórcze i potrafią znajdować nietypowe rozwiązania problemów, co jest atutem, gdy ich energia jest dobrze skierowana,
• często mają trudności z organizacją i zarządzaniem czasem, żyjąc w trybie „teraz” lub „nie teraz”,
• często działają pod wpływem emocji, nie oceniając ryzyka, co może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji,
• mogą być bardzo inteligentne, jednak miewają trudności edukacyjne, wynikające z ich funkcjonowania, co sprawia, że czują się gorsze,
• mogą być bardziej wrażliwe na bodźce (hałas, światło, metki w ubraniach) i emocjonalne,
• zamiast fizycznej nadaktywności, mogą intensywnie fantazjować, sprawiając wrażenie nieobecnych lub znudzonych, co jest formą radzenia sobie z brakiem stymulacji,
• miewają trudności ze wstawaniem, bywają spóźnialskie,
• odkładają sprawy na ostatnią chwilę, ponieważ dopiero stres wywołany “deadline” motywuje ich do działania,
• szybko przechodzą od entuzjazmu do frustracji, mają niską tolerancję na nudę i stres,
• są otwarte na zmiany, ryzykują i potrafią działać dynamicznie.
• często wykazują świetną pamięć do wydarzeń, lokalizacji i twarzy.

Jak wspierać dziecko z ADHD?

Skuteczne wsparcie opiera się na współpracy rodziców, nauczycieli i specjalistów oraz dostosowaniu środowiska do potrzeb dziecka.

 

W domu zaleca się:

• wprowadzenie stałego planu dnia,
• wydawanie krótkich i jasnych poleceń,
• dzielenie zadań na mniejsze etapy,
• stosowanie pozytywnego wzmacniania,
• regularną aktywność fizyczną,
• wspieranie dziecka w organizacji obowiązków.

 

W szkole nauczyciele mogą wspierać ucznia poprzez:

• ograniczenie bodźców rozpraszających,
• przekazywanie krótkich i jednoznacznych instrukcji,
• wydłużenie czasu na wykonanie zadań,
• wzmacnianie pozytywnych zachowań,
• ścisłą współpracę z rodzicami i specjalistami.

 

Kiedy warto zgłosić się do poradni?

Jeżeli trudności z koncentracją, impulsywnością lub nadmierną ruchliwością utrzymują się przez dłuższy czas i znacząco wpływają na funkcjonowanie dziecka w domu lub szkole, warto zgłosić się do poradni psychologiczno-pedagogicznej lub lekarza psychiatry. Wczesna diagnoza oraz odpowiednio dobrane formy wsparcia zwiększają szanse na poprawę funkcjonowania dziecka.

Bibliografia:

1. Kołakowski A., Wolańczyk T., Pisula A., Skotnicka M., ADHD. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej, GWP, Sopot 2014.
2. Wolańczyk T., Kołakowski A., Skotnicka M., Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci. Prawie wszystko, co chcielibyście wiedzieć, Bifolium, Lublin 1999.
3. Janas-Kozik M., Wolańczyk T. (red.), Psychiatria dzieci i młodzieży, PZWL, Warszawa 2021.
4. Słopień A., Wolańczyk T., Jerzak M., Uczniowie z ADHD w klasie. Poradnik dla nauczycieli, Ośrodek Rozwoju Edukacji.
5. Polskie Towarzystwo ADHD, Materiały edukacyjne dla rodziców i nauczycieli.

 

 

Opracowanie: Dominika Bugielska-Mąka